Cũng như mọi "cuộc chơi", toàn cầu hóa cũng có kẻ thắng người thua. Trong đó, tầng lớp lao động chân tay ở tất cả các nước là thiệt thòi nhất.

(Ảnh nguồn: bbc.co.uk)

Toàn cầu hóa: Tăng tốc, phủ sóng và lan rộng

Từ năm 1950 trở lại đây, các nền kinh tế thế giới ngày càng phát triển theo chiều hướng xích lại gần nhau, đặc biệt là trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư và sản xuất.

Từ hợp tác song phương đến đa phương, các mắt xích ngày càng bền chặt và cho đến hôm nay, khái niệm toàn cầu hóa đã chẳng còn xa lạ đối với chúng ta.

Điều đáng bàn là quy mô của toàn cầu hóa đã "tăng tốc" một cách đáng kể trong những năm gần đây, và "phủ sóng" ngày càng nhiều ngành công nghiệp cũng như lan rộng ra nhiều quốc gia.

Điểm lại, cũng như mọi "cuộc chơi", toàn cầu hóa cũng có "kẻ thắng người thua". Trong số những nước bắt kịp và tận dụng xu hướng toàn cầu hóa, Trung Quốc có lẽ được coi là thành công nhất. Còn tầng lớp lao động chân tay ở tất cả các nước là thiệt thòi nhất.

Những chuyển biến lớn nhất phải kể đến là tác động của tự do hóa thương mại và tài chính, cùng với những tiến bộ trong cơ chế làm việc của các công ty, và những khởi sắc trong hệ thống giao thông vận tải và thông tin liên lạc. 

Thương mại lên ngôi

Từ năm 1955 trở lại đây, lưu luợng thương mại của thế giới đã nhảy vọt so với mức tăng trưởng chung của nền kinh tế thế giới. Đối với nhiều nước, đặc biệt là các nước phát triển, thương mại quốc tế chính là động cơ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Chẳng hạn, việc tiến hành các cuộc hội thảo nhằm cắt giảm quan thuế (hay thuế xuất nhập khẩu) đã đẩy mạnh mậu dịch trong lĩnh vực sản xuất hàng hóa. Các nước đầu tiên được hưởng lợi từ việc nới lỏng hàng rào thuế quan này là các nước chuyên xuất khẩu, đơn cử là Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Tuy nhiên, từ sau khi châu Âu, và sau đó là châu Á bước vào hệ thống thương mại thế giới, những thành tựu gặt hát từ ngành này rơi vào tình trạng phân chia không đồng đều. Những khu vực kém phát triển hơn, điển hình là châu Phi bị "bỏ rơi", phần lớn là do tính lệ thuộc vào hàng hóa.

Mặt khác, tự do hóa thương mại trong các ngành dịch vụ như Kế toán hay Nông nghiệp thì lại không mấy khả quan. Những trở ngại này đã khiến việc mở rộng thị trường trong nông nghiệp trở thành chủ đề chính của các cuộc hội thảo, với tâm điểm là tạo thuận lợi tối đa cho các nước nghèo đang trên đà phát triển. Điều đáng buồn là những nỗ lực này cũng đang dần chững lại.

Sự ra đời của các công ty liên quốc gia

Lợi thế nổi bật của việc sản xuất hàng hóa trên toàn cầu là do chi phí trong giao thông vận tải và thông tin liên lạc đã được giảm thiểu đáng kể, tạo điều kiện cho các công ty liên quốc gia thiết lập "chân rết" các nhà máy, công xưởng trên toàn thế giới.

Nhờ việc "nằm vùng" dễ dàng, các công ty này gặt hái thêm rất nhiều thành công trong việc thâm nhập vào thị trường địa phương, cũng như tận dụng nguồn lao động dồi dào với chi phí thấp hơn tại các nước hoặc vùng sở tại.

Không chỉ có các công ty trực tiếp sản xuất thăng hoa, một loạt các "công ty ảo" cũng tận dụng điều này để làm lợi từ việc thuê các công ty khác cung ứng sản phẩm từ bất cứ nơi nào trên thế giới.

Và nhờ có mạng Internet, việc điều hành cũng được tiến hành một cách thuận tiện, từ quản lí dây chuyền phân phối đến kiểm soát hệ thống thanh toán trên phạm vi toàn cầu.

Lượng vốn dồi dào

Song song với việc tiết kiệm chi phí trong sản xuất và lưu thông hàng hóa, dòng vốn lưu chuyển trên khắp thế giới cũng gia tăng một cách chóng mặt.

Và đương nhiên, tùy thuộc vào mức độ sản xuất, lượng vốn dao động theo từng năm, tập trung và làm lợi nhiều nhất cho các nước giàu và một số ít đại diện từ các nước đang phát triển.

Ngược lại, các nước nhỏ hơn thì bị đẩy vào khó khăn và khủng hoảng mỗi khi tiền đột ngột "đổi dòng", như trong đợt khủng hoảng kinh tế châu Á trong hai năm 1997 và 1998.

Ranh giới Giàu – Nghèo

Việc phân cực trong nền kinh tế giữa các nước ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân hóa giàu nghèo, khi mà mức thu nhập trở nên ngày càng khập khiễng giữa các nước.

Người ta ước tính rằng nhóm người giàu nhất chiếm 1% nhân loại, thâu tóm tới 40% lượng của cải của toàn thế giới. Mỹ, châu Âu và Nhật Bản là những nơi quy tụ nhiều người giàu nhất.

Và ở đầu bên kia của cán cân giàu – nghèo, các nước đang phát triển là nơi nghèo đói vẫn hoành hành. Tại các nước này, 5/6 dân số của thế giới vẫn ngày ngày sống chung với mặt trái của toàn cầu hóa. 

• Catherine Trần (Theo BBC)

(Theo TuanVietNam)