"Phần Lan rất có thể là đất nước lý thú nhất trên hành tinh này mà người Mỹ ít biết tới nhất" – một nhà báo của Washington Post nhận định.

Học sinh Phần Lan trong một buổi học ngoại khóa (Ảnh nguồn: edu.joensuu.fi)

Lời người dịch: Ngoài thương hiệu NOKIA, đêm trắng và ông già Tuyết, trước năm 1995 Phần Lan vẫn còn là một bí ẩn của thế giới. Phải đến khi những thành tích giáo dục của Phần Lan được công bố trong so sánh của PISA, theo đó Phần Lan liên tục đứng đầu trong bảng xếp hạng về thành tích giáo dục ở lứa tuổi 15 và nổi tiếng với hệ thống giáo dục toàn diện, thì Phần Lan mới thực sự “bước ra với thế giới”.

Chính vì lẽ đó các phóng viên kỳ cựu của Washington Post, Robert G. Kaiser và phóng viên ảnh Lucien Perkins đã thực hiện nhiều chuyến viếng thăm viết bài, lần dài nhất là 3 tuần, về những thành tích kỳ diệu của Phần Lan do giáo dục mang lại.

Đặc biệt, trong cuốn sách khá nổi tiếng gần đây (2006), Max Jakobson, một nhà ngoại giao kỳ cựu của Phần Lan, đã dành riêng một phần viết về “sự kiện” này với thái độ trân trọng. Phần viết đó được đặt tên “Kaiser. Xin cảm ơn Anh!”. Sau đây xin trích một đoạn của phần viết đó: 

"Vài năm trở lại đây, Phần Lan dần trở thành tâm điểm chú ý, không chỉ là đất nước của thương hiệu NOKIA. Hơn 50 năm dưới bóng của Liên Xô, Phần Lan đã nổi tiếng là đất nước của nghiên cứu và sáng tạo. Chính là Mỹ chứ không phải châu Âu đã ca ngợi thành tích này của Phần Lan. Điều này là dễ hiểu bởi châu Âu vừa là đối tác vừa là đối thủ cạnh tranh trong lĩnh vực này trong khi Mỹ đóng vai trò là người thầy đánh giá các học trò của mình ở châu Âu.

Hai phóng viên này đã viết một loạt 24 phóng sự và công bố vài trăm bức ảnh; tất cả đều được công bố trên mục Blogs của tờ Washington Post từ 23/5/2005 cho tới 10/6/2005. Sáu trong số 24 phóng sự này được đăng trên báo giấy. Chỉ trong vòng 3 tuần, đã có 366 ngàn lượt người đọc và 3499 người viết phản hồi. Những phóng sự in trên báo giấy đã tới tay của vài trăm ngàn người khác. 

Theo Kaiser, Phần Lan được đánh giá là đất nước đạt được những chỉ số so sánh cao nhất thế giới. Diễn đàn kinh tế thế giới xếp hạng Phần Lan là nước cạnh tranh nhất thế giới. Trường đại học Yale và Columbia xếp hạng Phần Lan là nước đứng đầu sẽ “duy trì được chỉ số bảo vệ môi trường quốc gia cao nhất trong vài thập kỷ tới.”

Các con số thống kê của OECD cho thấy tỷ lệ % GDP của Phần Lan đầu tư cho nghiên cứu phát triển cao hơn tất cả các nước khác, chỉ đứng sau Thụy Điển. Học sinh ở lứa tuổi  15 Phần Lan đứng đầu về thành tích so với các nước công nghiệp phát triển khác khi so sánh các kỹ năng học tập. Theo điều tra toàn cầu của tổ chức Transparency International, Phần Lan là nước có tỷ lệ tham nhũng thấp nhất thế giới.

Tỷ lệ Phần Lan đọc sách báo và mượn sách thư viện cao hơn tất cả các nước khác trên thế giới (Mỹ đứng thứ 17). Và, tính bình quân đầu người, Phần Lan đào tạo ra nhiều nhạc sỹ hơn tất cả các nước khác. 

Kaiser viết: “Phần Lan rất có thể là đất nước lý thú nhất trên hành tinh này mà người Mỹ ít biết tới nhất”. “Đó là đất nước có hệ thống trường học tốt nhất thế giới, những người phụ nữ tự do nhất (tổng thống là một phụ nữ); có tỷ lệ sử dụng điện thoại di động cao nhất thế giới nếu tính theo bình quân đầu người, là quê hương của một trong số các công ty công nghệ tiên tiến nhất (NOKIA), sở hữu nhiều công nghệ thông tin hiện đại, là đất nước giàu âm nhạc từ rock, jazz cho tới nhạc cổ điển.

Người Phần Lan tự hào là đất nước phúc lợi phổ thông trong đó người dân được hưởng, ngoài các thứ khác, là hệ thống y tế miễn phí, giáo dục miễn phí ở tất cả mọi cấp”. Thế nhưng, sau khi phỏng vấn một số chính trị gia và lãnh đạo kinh tế, Kaiser thừa nhận rằng Phần Lan trong tương lai cần có nhiều cải cách nữa."

————————

Phần 1:

SV Phần Lan đội đồng phục mũ trắng trong lễ tốt nghiệp (Nguồn: Washingtonpost.com)

Một người nước ngoài, khi đề nghị được tới thăm một ngôi trường tại Phần Lan vào mùa hè năm 2005, sửng sốt nhận được câu trả lời từ Sở giáo dục thành phố Helsinki: Các trường của chúng tôi đã chật ních khách tới thăm rồi, bạn có thực sự phải tới thăm trường vào thời điểm này không?

Sự thực thì Phần Lan từ lâu đã quá xa lạ với thế giới, nếu họ có thể "khoe khoang: chút gì về các ngôi trường của mình thì cũng sẽ rất lấy làm mừng. Thế nhưng, vào thời điểm này, thu xếp các chuyến viếng thăm thực sự gặp khó khăn. Các đoàn giáo dục từ các nước lũ lượt đổ về thăm các trường học tại Phần Lan bởi một lý do đơn giản: chúng thực sự là những mô hình giáo dục tuyệt vời, cũng rất có thể là những mô hình tốt nhất thế giới. 

“Với thành tích đứng đầu sau hai lần điều tra PISA 2000, 2003, nền giáo dục Phần Lan đã trở thành tâm điểm chú ý của cả thế giới. Hãng truyền thông BBC của Anh ra hàng loạt phóng sự về hiện tượng Phần Lan. Chuyên gia giáo dục Phần Lan được mời đi hầu hết các nước OECD và ngoài OECD để thuyết trình về mô hình giáo dục của mình. Hàng trăm đoàn quan chức và chuyên gia giáo dục từ các nước OECD, đặc biệt là Đức và Anh, đổ về Helsinki để khám phá triết lý của một nền giáo dục vốn xa lạ với thế giới.

Bộ giáo dục Phần Lan “quá tải” trước những đề nghị “trao đổi kinh nghiệm giáo dục” từ các nước. Để thỏa mãn tất cả những yêu cầu của các nước, một năm sau khi kết quả điều tra lần thứ hai được công bố vào cuối năm 2004, Phần Lan liên tiếp tổ chức ba cuộc hội thảo quốc tế về giáo dục trong năm 2005.

Hội thảo đầu tiên tổ chức vào tháng 3/2005 chủ đề là bí quyết thành công giáo dục Phần Lan (có 300 quan chức và chuyên gia giáo dục tới từ 30 nước). Hội thảo thứ hai tổ chức 10/2005 tập trung vào chủ đề về các nhân tố quyết định kết quả PISA của Phần Lan (có 130 quan chức và chuyên gia giáo dục tới từ 30 nước), hội thảo thứ ba tổ chức vào tháng 12/05 thu hút gần 500 quan chức và chuyên gia giáo dục từ 35 nước tập trung vào chủ đề những chính sách hỗ trợ học tập và phúc lợi trong giáo dục toàn diện.

Trong một lớp học ở Phần Lan (Nguồn ảnh: jkl.fi)

Ngoài các cuộc thảo luận chung, thảo luận nhóm, Phần Lan tổ chức cho tất cả các đại biểu, chia ra làm nhiều nhóm, thăm quan và dự giờ học ở các trường trong hệ thống trường học toàn diện ở Phần Lan. Nội dung của các hội thảo này được công khai trên Internet. 

Những ngôi trường tốt đã trở thành biểu tượng cho một đất nước Phần Lan hiện đại, mà cách đây nửa thế kỷ mới chỉ là một quốc gia nông nghiệp nghèo khổ, nhưng ngày nay đã trở thành một trong những quốc gia hội nhập, hiện đại, và thịnh vượng nhất thế giới.  

Phần Lan đứng đầu trong các kỳ thi trong Chương trình đánh giá sinh viên quốc tế (PISA), kiểm tra trình độ của học sinh 15 tuổi của tất cả các quốc gia công nghiệp của thế giới. Phần Lan cũng đứng đầu, hoặc nhóm đầu của rất nhiều các cuộc so sánh toàn cầu về cạnh tranh kinh tế, tiêu chí về dùng Internet, tiêu chí về môi trường và nhiều tiêu chí khác. Phần Lan, đất nước sáng tạo ra thương hiệu NOKIA,  có tỷ lệ người dân sử dụng điện thoại cao hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới  – gần 85 / 100 người dân (năm 2005).

Ba lí do thành công: Giáo viên, giáo viên và giáo viên!!!

Vào những năm 70 của thế kỷ 20, giáo dục bắt buộc ở Phần Lan là 6 năm và hệ thống giáo dục chẳng có gì đặc biệt. Thế nhưng cũng vào những năm này, luật mới về giáo dục ra đời cùng với việc chính phủ tăng mạnh ngân sách cho giáo dục, và chỉ chưa đầy 20 năm sau, hệ thống giáo dục mới đào tạo ra một thế hệ công dân tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc trung cấp nghề và hơn nửa số công dân đang ở độ tuổi đi học học đại học. Ở tất cả các cấp học, việc học rất nghiêm khắc và hoàn toàn miễn phí. 

Pekka Himanen, 31 tuổi, một học giả nổi tiếng lấy xong bằng tiến sĩ ở tuổi 20, giờ đã trở thành biểu tượng cho thời đại công nghệ thông tin ở Phần Lan cho rằng “chìa khóa cho sự thành công không phải là chính phủ đã đầu tư bao nhiêu tiền. Trái lại thành công là ở nhân tố con người. Chất lượng giáo dục cao là do Phần Lan đào tạo được một thế hệ giáo viên chất lượng cao nhất.

Để dạy trẻ em mẫu giáo, giáo viên Phần Lan phải có bằng đại học. Và để dạy tiểu học, tối thiểu giáo viên phải có bằng thạc sỹ. Vô số các sinh viên tốt nhất mong muốn trở thành giáo viên. Điều này gắn với một thực tế là tất cả chúng tôi đều tin rằng chúng ta đang sống ở thời đại thông tin, do đó nghề giáo trong kỷ nguyên thông tin sẽ được mọi người kính trọng.” 

Hiệu trường của trường tiểu học toàn diện Arabia, Kaisu karkkainen, 49 tuổi, cũng có cùng lời giải đáp cho câu hỏi tại sao Phần Lan lại đạt được thành tích cao như vậy. Tại bữa ăn trưa ngay tại trường với món gà, cơm và sa lát, bà bộc bạch: Có ba lý do giải thích cho sự thành công ấy. Đó là: giáo viên, giáo viên và giáo viên!!!. Bà nở một nụ cười tươi không thường thấy ở những người Phần Lan với người đồng nghiệp thân thiết, Riita Severinkangas, 47 tuổi, là giáo viên tiếng Anh có thâm niên 16 năm rồi. 

Dự giờ tại một buổi học học sinh lớp 8 của Severinkangas, chúng tôi chứng kiến mọi học sinh của bà đều có thể nói và đọc bằng tiếng Anh, một ngôn ngữ chẳng có nét gì chung với tiếng mẹ đẻ phức tạp và khó hiểu như tiếng Phần Lan. 

“Vai trò của giáo viên là quan trọng số một” là câu trả lời chung cho những thắc mắc của chúng tôi về thành công giáo dục của Phần Lan. Seppo Heikkinen, 45 tuổi, nhà sản xuất các chương trình học tiếng Anh cho đài truyền hình Phần Lan, một thành viên hội đồng điều hành của trường Arabia, cho rằng thành công nằm ở chuyên môn cao của các giáo viên, và những giáo viên của Phần Lan cực kỳ tâm huyết với nghề nghiệp của mình.

Theo TuanVietNam